ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ    

της ιστορικής πορείας της Ι. Μητροπόλεως
Θεσσαλιώτιδος καί Φαναριοφερσαλων

Του Σεβ. Μητροπολίτου
Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσαλων Κ. Κυρίλλου

Ενώ η ιστορία της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων αρχί­ζει μόλις πριν από εκατό περίπου χρόνια, όταν συνενώθηκαν σε μία διοικητική αρχή οι εκκλησιαστικές επαρχίες τον Φαναριού και των Φαρσάλων καθώς και περιοχές της Μητρο­πόλεως Λαρίσης και των Επισκοπών Θαυμακού και Γαρδικίου, στην πραγματικότητα οι ρίζες της μητροπόλεως βρίσκονται στα βυζαντινά χρόνια, αφού κάποιες από τις προαναφερθείσες επισκοπές και μητροπόλεις ιδρύθηκαν μεσούντος του 4ου ή στίς αρχές του 5ου αιώνος.

Η αρχαιότερη εκκλησιαστική επαρχία της Μητροπόλεως Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφερσάλων φαίνεται να είναι τα Φάρσαλα, αφού μαρτυρείται από τα μέσα του 4ου ή τις αρχές του 5ου αιώνος επισκοπή Φαρσάλων που υπαγόταν στη Μητρόπολη Λαρίσης με επίσκοπο τον Περρέβιο, ο οποίος συμμετείχε στην εν Εφέσω Σύνοδο του 431. Αρκετά αργότερα συναντούμε έναν άλλο γνωστό επίσκοπο Φαρσάλων, τον Στέφανο, ο οποίος μετέχει στη Σύνοδο που συγκαλεί ο Μέγας Φώτιος κατά το 879. Στην πορεία των αιώνων η Επισκοπή περνά αρκετές φάσεις και τη βρίσκουμε άλλοτε να κατέχει τον τίτλο της Επισκοπής και να ανήκει στη Μητρόπολη Λαρίσης, άλλοτε να μετονομάζεται σε Αρχιεπισκοπή Φαρσάλων και να βρίσκεται υποκείμενη ως αυτοκέφαλη στον Οικουμενικό Θρόνο και άλλοτε να προάγεται σε Μητρόπολη του Οικου­μενικού Πατριαρχείου¹.

Ο πλήρης κατάλογος των αρχιερέων που διακόνησαν κατά καιρούς στην επαρχία Φαρσάλων είναι αρκετά δύσκολο να συμπληρωθεί. Έκτος από τους αρχιερείς Περριέβιο και Στέφανο πού προαναφέρθηκαν ότι έλαβαν μέρος στις Συνόδους του 431 και 879 αντίστοιχα, άλλος γνωστός αρχιερέας είναι ο Πέτρος που αρχιεράτευσε κατά τα έτη 1192-1199. Δύο άλλοι αρχιερείς των Φαρσάλων αναφέρονται χωρίς να γίνει μνεία του ονόματός τους. Ο ένας επί πατριάρχου Νικολάου του Μυστικού και ο άλλος το 1222 ή 1223. Αρκετά αργότερα, το 1702, ένας πρώην αρχιερεύς των Φαρσάλων, ο Φιλόθεος φέρεται ως υποψήφιος για τη Μητρόπολη Ουγγρο-Βλαχίας. Το 1707 αναφέρεται αρχιεπίσκοπος Φαρσάλων ο Δωρόδεος και το 1721 ο Μιχαήλ. Τα επόμενα χρόνια την αρχιεπισκοπή Φαρσάλων εποίμαναν οι αρχιεπίσκοποι Ιάκωβος (1736-1739) και ό Νεκτάριος (1753-1785). Μετά τήν κοίμηση του Νεκταρίου εξελέγη ο Δωρόθεος, ο οποίος όμως το 1763 εγκα­τέλειψε τα Φάρσαλα καθώς εξελέγη Μητρο­πολίτης Βέροιας. Τότε στα Φάρσαλα ήρθε ο Νικόδημος. Μετά την κοίμηση του Νικόδημου το 1785 χειροτονήθηκε ο Νεόφυτος, ο οποίος όμως το 1797 εγκατέλειψε τα Φάρσαλα και πτϊγε στην Τήνο για να ποιμάνει τους εκεί χρι­στιανούς. Τότε στα Φάρσαλα ενθρονίστηκε ο Μακάριος, ο πρώην Τήνου, ο οποίος όμως κα­θαιρέθηκε. Στη συνέχεια, το 1800 εξελέγη ό Παρθένιος, ο οποίος ποίμανε τους πιστούς μέχρι το 1814, όταν παραιτήθηκε και στη θέση του εξελέγη ο Αρισταίας Δαμασκηνός².

Η άλλη μεγάλη εκκλησιαστική επαρχία είναι εκείνη του Φαναριού. Και εδώ υπάρχουν αρκετά στοιχεία που χρήζουν περαιτέρω διερευνήσεως καθώς στην πορεία των χρόνων πα­ρουσιάζεται άλλοτε ως Επισκοπή που ανήκει στη Μητρόπολη Λαρίσης, άλλοτε ως Επισκοπή που ανήκει όμως στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών και άλλοτε ως Αρχιεπισκοπή που ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ως Επισκοπή που ανήκει στη Μητρόπολη Λαρίσης φαίνεται από τον 14ο αι. και συγκεκριμένα από το έτος 1371 ή 1382, όταν εμφανίζεται ο πρώτος γνωστός επί­σκοπος Φαναριού. Στην Αρχιεπισκοπή Αχριδών υπήχθη λόγω της εισβολής των Σλάβων και φαίνεται να παρέμεινε μέχρι τον 18ο αί. Παράλληλα όμως κατά τη διάρκεια της περιό­δου της Τουρκοκρατίας συναντούμε κατά χρονικά διαστήματα την επισκοπή Φαναριού να εξαρτάται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο³. Το ζήτημα, βεβαίως, είναι φανερό ότι χρήζει περαιτέρω ερευνάς.